Malaria

 

 

 

 


Malaria jest jednym z największych zagrożeń dla podróżników. Rokrocznie około 10 tys. osób, wracających z podróży do zagrożonych krajów, choruje na malarię.

Malarię wywołują jednokomórkowe pierwotniaki z rodzaju Plasmodium (zarodziec). Różne odmiany tej choroby wywoływane są przez zarodziec ruchliwy (Plasmodium vivax), zarodziec owalny (P. ovale), zarodziec pasmowy (P. malariae) i najbardziej rozpowszechniony oraz najgroźniejszy zarodziec sierpowy (P. falciparum), który nie leczony może w krótkim czasie doprowadzić do mózgowej postaci malarii, kończącej się najczęściej zgonem.

Zarodźce malarii przenoszone są przez komary widliszki. Najwięcej moskitów jest wokół terenów lęgowych (płytkie zbiorniki wody stojącej, np. ryżowiska), najmniej w górach. Górna granica występowania malarii jest różna, ale najczęściej oscyluje w granicach 2000 m npm. Największe ryzyko choroby występuje pod koniec pory deszczowej. Niektóre kraje tropikalne są wolne od malarii, np. malaria nie występuje na większości obszaru Tajlandii.

Profilaktyka

Nie ma absolutnie skutecznej metody zapobiegającej zachorowaniu na malarię. Można jedynie ograniczyć prawdopodobieństwo zachorowania poprzez ochronę przed ukąszeniami oraz stosowanie odpowiedniej profilaktyki. Leczenie i profilaktyka malarii jest coraz trudniejsze ze względu na rosnące uodpornienie zarodźców na dostępne leki. Profilaktyczne przyjmowanie środków przeciwmalarycznych poleca się każdemu podróżującemu w rejony występowania tej choroby, o ile nie ma ku temu indywidualnych przeciwwskazań (a te ocenia lekarz).

Profilaktyka przeciwmalaryczna jest szczególnie istotną kwestią dla kobiet w ciąży oraz małych dzieci. Leki antymalaryczne mają przeważnie niebezpieczne dla nich skutki uboczne. W przypadku małych dzieci dodatkową trudnością jest utrudniony proces komunikacji, który może opóźnić rozpoznanie choroby. Czas może być szalenie istotny dla zapewnienia pomocy małemu podróżnikowi. Tym bardziej wskazana jest profilaktyka przeciwmalaryczna.

W rejony zagrożone malarią z dziećmi podróżowaliśmy tylko do Azji Południowo-Wschodniej, gdzie występuje najgroźniejsza odmiana malarii wywoływana przez Plasmodium falciparum, uodporniony na większą część leków. Najczęściej zalecanym lekiem profilaktycznym przy podróżach do Laosu czy Wietnamu jest doxycyklina. Niestety, nie może ona być podawana dzieciom poniżej 8 roku życia oraz kobietom w ciąży, ponieważ antybiotyk ten może prowadzić do powstawania poważnych wad rozwojowych u płodu.

Małym dzieciom, podróżującym w rejony zagrożone Plasmodium falciparum podawać można praktycznie na dwa rodzaje leków: lariam oraz malarone.

Nowszym lekiem, mającym mniej działań ubocznych jest Malarone. Większość źródeł wskazuje, iż może być on podawany dzieciom o wadze powyżej 11 kg (niektóre mówią nawet o 9 kg). Takiemu dziecku podaje się 1/4 dawki dorosłej. Zgodnie z zaleceniami tabletka powinna być dzielona laboratoryjnie, co jest praktycznie niemożliwe w podróży. Niektóre źródła (francuskie) podają, iż Malarone można podać nawet dziecku 4,5 kg (podaje się 1/8 dorosłej tabletki lub pół tabletki Junior). Z tego leku korzystaliśmy podczas podróży do Wietnamu. Malarone nie może być stosowany przez kobiety karmiące piersią dzieci o wadze niższej niż podawana wyżej. Skutki uboczne (w kolejności częstości ich występowania): bóle brzucha, nudności wymioty, biegunka, bóle głowy, anoreksja, kaszel. Skutki uboczne cierpi 5% pacjentów.

Dla matek karmiących polecany jest nieco tylko tańszy Lariam. Jest to lek bardzo silnie wpływający na psychikę podróżnika. Skutki uboczne występują najczęściej w pierwszych 3 tygodniach profilaktyki (średnio raz na 8 tysięcy przypadków), po czym stopniowo zanikają. Najczęściej spotykane to: zawroty głowy, nudności, wymioty, biegunka, bóle brzucha. Rzadziej spotykane efekty: nagłe zmiany nastroju, podniecenie, depresja, poczucie prześladowania, strach, płacz, agresja, skleroza, zdziwienie, panika, halucynacje, zaburzenia widzenia, zaburzenia snu (w tym koszmary), drżenie rąk, palpitacje serca, wysypka lub inne reakcje skórne, wypadanie włosów, skurcze, utrata apetytu, gorączka. Reakcje neuropsychiatryczne występują częściej u osób cierpiących wcześniej na podobne zaburzenia. Lista skutków ubocznych jest więc przerażająco długa. Osobiście cierpiałem na koszmary senne, których normalnie nigdy nie doświadczam.

Dzieci o wadze powyżej 5 kg mogą przyjmować Lariam. Dawka wynosi 1/8 tabletki tygodniowo (rekomendowana dawka wynosi 5mg/kg ciała raz na tydzień). Z uwagi na wielość skutków ubocznych zdecydowaliśmy się na podawanie Malarone Junior.

Więcej o rodzaju profilaktyki antymalarycznej na następujących stronach: